https://gridsofvietnamesemodernism.com Grids of Vietnamese Modernism Thu, 08 Jan 2026 22:22:53 +0000 https://gridsofvietnamesemodernism.com en https://gridsofvietnamesemodernism.com/05_BUILDING-IMAGE Thu, 08 Jan 2026 18:45:15 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/05_BUILDING-IMAGE /* This forces the canvas to fill the screen */ .canvas-container { position: fixed; top: 0; left: 0; width: 100vw; height: 100vh; z-index: 1; /* Adjust if it covers your menu */ } iframe { width: 100%; height: 100%; border: none; } /* Hides Cargo's default page styling so the canvas is edge-to-edge */ .content { padding: 0 !important; margin: 0 !important; max-width: 100% !important; } https://gridsofvietnamesemodernism.com/MENU-CONTENT Thu, 08 Jan 2026 22:22:53 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/MENU-CONTENT ︎THE GRIDS MAP INTRODUCTION/ Giới thiệu bản đồ Grids&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎THE GRIDS MAPS / Bản đồ Grids&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎TEXT / Chữ&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎DRAWING /&nbsp; Bản vẽ&nbsp;&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎ BUILDING /&nbsp;Công trình&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎ARCHITECTURE AS BACKGROUND AGENTS / Khi Kiến trúc là diễn viên quần chúng&nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp; ︎MODERN DEMISE /&nbsp;Cái chết hiện đại&nbsp; &nbsp; ︎JOIN, COLLABORATE &amp; SUPPORT /&nbsp;&nbsp; &nbsp; Tham gia, Hợp tác &amp; Ủng Hộ&nbsp; ︎THANK YOU / Cám ơn https://gridsofvietnamesemodernism.com/TRACKING-DEMOLITION-HAM-CA-MAP Thu, 14 Dec 2023 01:03:05 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/TRACKING-DEMOLITION-HAM-CA-MAP <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/3057b86c656ef024f50695d2b3cc578ed7bd2bd27cb7f3992fc546ed49e7ccb0/1.jpg" data-mid="243264325" border="0" data-scale="100" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/3057b86c656ef024f50695d2b3cc578ed7bd2bd27cb7f3992fc546ed49e7ccb0/1.jpg" /> <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/e7d13ca520a1b64f695cb64783d31a40c794cd8ccdd9dd4d03bcd3ceb4246730/5.jpg" data-mid="243264330" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/e7d13ca520a1b64f695cb64783d31a40c794cd8ccdd9dd4d03bcd3ceb4246730/5.jpg" /> <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/a0bee84eb987fc005a3d57c2c3d322b45c0f23e5c5b718ac4d2fc1b1c4da96f4/2.jpg" data-mid="243264326" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/a0bee84eb987fc005a3d57c2c3d322b45c0f23e5c5b718ac4d2fc1b1c4da96f4/2.jpg" /> <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/6ca563f198abd8570b9f4563c0b263e60386db81a13c9656b220fcebe5f06171/6.jpg" data-mid="243264331" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/6ca563f198abd8570b9f4563c0b263e60386db81a13c9656b220fcebe5f06171/6.jpg" /> <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/d7e12e41e0971582f487739e2ed8a7932f840dbebae47ff7a7411c6d1ab40a53/3.jpg" data-mid="243264327" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/d7e12e41e0971582f487739e2ed8a7932f840dbebae47ff7a7411c6d1ab40a53/3.jpg" /> <img width="7016" height="4961" width_o="7016" height_o="4961" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/7bf1ae4ed62bbfbea9267cec971ccab8e9edbfca90ccfa64ae4d2cc40910f47b/7.jpg" data-mid="243264333" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/7bf1ae4ed62bbfbea9267cec971ccab8e9edbfca90ccfa64ae4d2cc40910f47b/7.jpg" /> https://gridsofvietnamesemodernism.com/Back-ground-image-UBND Wed, 18 Dec 2024 00:32:15 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Back-ground-image-UBND https://gridsofvietnamesemodernism.com/03_TEXT-TABLE Thu, 14 Dec 2023 00:31:45 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/03_TEXT-TABLE <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/79241a20d8c45499e7b626f591a20a38d6441310dda48f1f20c678144636a7db/1979TMD1.jpg" data-mid="203193122" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/79241a20d8c45499e7b626f591a20a38d6441310dda48f1f20c678144636a7db/1979TMD1.jpg" /> <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/bcdc75d2f42cbd1a86e500c433d335600c223a5e749aabbb3989e53e5d72dbb6/1979TMD2.jpg" data-mid="203193123" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/bcdc75d2f42cbd1a86e500c433d335600c223a5e749aabbb3989e53e5d72dbb6/1979TMD2.jpg" /> <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/ecd6a11770b804631e472bb33b59a7f9a23dba2aa5008395368e6225f5e39fc9/1979LVL1.jpg" data-mid="203193127" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/ecd6a11770b804631e472bb33b59a7f9a23dba2aa5008395368e6225f5e39fc9/1979LVL1.jpg" /> <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/9597b6f8c8ed12ba95fa0af69c439715f71e6d748ec57d9ba6eebc9f648d5613/1979LVL2.jpg" data-mid="203193128" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/9597b6f8c8ed12ba95fa0af69c439715f71e6d748ec57d9ba6eebc9f648d5613/1979LVL2.jpg" /> <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/9a2a6bd46aea6ac7cd6ea1a4e24cbb2bbf8eedbad5544182052f7a04c453e16a/1989NVH1.jpg" data-mid="205180146" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/9a2a6bd46aea6ac7cd6ea1a4e24cbb2bbf8eedbad5544182052f7a04c453e16a/1989NVH1.jpg" /> <img width="1080" height="1080" width_o="1080" height_o="1080" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/ea0210a65104d2c07ff3a946a3a3e2994f39fa044306c4be515234bc360c1282/1989NVH2.jpg" data-mid="205178219" border="0" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/ea0210a65104d2c07ff3a946a3a3e2994f39fa044306c4be515234bc360c1282/1989NVH2.jpg" /> https://gridsofvietnamesemodernism.com/T-M-Du-t-1979 Wed, 13 Dec 2023 23:12:26 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/T-M-Du-t-1979 <img width="902" height="639" width_o="902" height_o="639" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/33f60e7afb89858bb7ccbdf9148fad76b03b81f648e24c5baff144c1e5095a76/Bao-tang-hung-vuogn.JPG" data-mid="199345709" border="0" data-scale="35" src="https://freight.cargo.site/w/902/i/33f60e7afb89858bb7ccbdf9148fad76b03b81f648e24c5baff144c1e5095a76/Bao-tang-hung-vuogn.JPG" /> THỬ TÌM MỘT QUAN NIỆM VỀ TÍNH HIỆN ĐẠI VÀ TÍNH DÂN TỘC TRONG KIẾN TRÚC TẠ MỸ DUẬT - 1979 Nói đến tính hiện đại trong xây dựng trước hết là vấn đề của nhận thức, phải xuất phát từ những quan niệm của chủ nghĩa Mác – Lênin về nghệ thuật. Một trong những đặc điểm của nền kiến trúc hiện đại là quan niệm về sự chiếu thẳng của con người đối với thế giới tự nhiên thế giới vật chất, mang lại lợi ích cao nhất cho đời sống con người với những cảm xúc nghệ thuật cao thượng và đẹp đẽ. Kiến trúc có hai mặt vừa là khoa học kỹ thuật vừa là sáng tác nghệ thuật. Tính hiện đại trong kiến trúc là bắt nguồn từ cơ sở khoa học kỹ thuật tiên tiến của thời đại. Ngày nay với những ưu thế của kỹ thuật cho phép ta thiết kế theo một phong cách khác xưa. Ta có thể xây những mái vòm vỏ mỏng vượt khâu độ hàng trăm mét, không cần hàng cột chống đỡ như trước, một sức nặng khổng lồ có thể đè lên trên một khối vật chất dường như rất mỏng manh. Lịch sử kiến trúc chứng minh: mỗi sự thay đổi về vật liệu và kỹ thuật xây dựng thường giúp cho việc hình thành một phong cách kiến trúc mới. Xây dựng bằng những vật liệu chắc nịch, tường dày, cột mập… thì một khung cảnh kiến trúc nguy nga đồ sộ thường tạo nên một hình dáng vững vàng trong cốt cách nặng nề. Ngày nay kiến trúc sử dụng vật liệu rắn chắc và nhẹ, có những biện pháp kỹ thuật mới thì khung cảnh đồ sộ và nguy nga kia có thể có hình dáng nhẹ nhàng mà vẫn vững chắc. Như vậy là sự thay đổi về vật liệu xây dựng và kỹ thuật là một yếu tố bên cạnh yếu tố xã hội và thiên nhiên, lịch sử để một phong cách mới có thể thành hình. Tính hiện đại bao giờ cũng cần với tính lịch sử cụ thể. Trong quá khứ, cũng vì do điều kiện hạn chế về nguyên vật liệu, về kỹ thuật, sự chống đỡ của kiến trúc đối với thiên nhiên còn bị giới hạn, nghệ thuật biểu hiện thiên về trang trí. Trong sự trang trí đó, con người thường biểu thị nhận thức và cách giải thích về thế giới của mình, vì thế đặc trưng của hình tượng kiến trúc xưa kia chẳng những của ta, mà của các nước trên thế giới thường là những hoa văn, trạm trổ điêu khắc: hàng cột Hy Lạp, mái cuốn La Mã, tháp củ hành trong kiến trúc Nga, con rồng, con phượng trong kiến trúc cổ Trung Quốc, Việt Nam v.v… Ngày nay những thay đổi lớn đã đem lại được do cuộc cách mạng trong quan hệ sản xuất mới, cách mạng khoa học và kỹ thuật và trình độ văn hóa và tư tưởng, tình hình đó đã làm cho kiến trúc có những chuyển biến cơ bản cuộc sống mới, dân chủ và tập thể đang đòi hỏi những công trình quy mô lớn, phục vụ nền sản xuất lớn và đời sống con người trong thời đại mới. Trước yêu cầu và khả năng công nghiệp hóa ngành xây dựng để thỏa mãn nhu cầu của hàng ngàn, hàng vạn con người, thì việc xây dựng hàng loạt và đơn giản hóa hình thức kiến trúc lại càng là những khả năng hiện thực. Kiến trúc hiện đại thể hiện sự chinh phục của con người đối với tự nhiên, vì thế các hình tượng thường được biểu hiện rất thanh thoát, khỏe mạnh, giảm nhẹ sự trang trí và thường được biểu hiện bởi bản thân hình tượng, nó thể hiện niềm tự hào và tự tin của con người. Chúng ta phân biệt tính hiện đại chân chính của nghệ thuật với các thứ “chủ nghĩa” như chủ nghĩa hiện đại, chủ nghĩa cơ khí, chủ nghĩa kết cấu để phô trương kỹ thuật, phô trương vật liệu, chủ nghĩa quốc tế, nhìn ngôi nhà nặng và như một “máy để ở” v.v… Đó chỉ là tính cách một trào lưu nghệ thuật chủ nghĩa hình thức cực đoan, sản phẩm của sự khủng hoảng về tư tưởng ở các nước phương Tây. Chúng ta cũng không quan niệm hiện đai là đi tìm những cái phi thường xa lạ với thực tế cuộc sống. Kiến trúc bao giờ cũng hướng về thực tiễn, về cái có ích đối với đời sống xã hội, nó chống lại sự trang hoàng có tính chất phô trương. Cái hiện đại chính là cái đơn giản một cách nhuần nhị phản ánh được đặc trưng của thời đại. Gần đây một số công trình mới mọc lên ở thủ đô các nước ở một số nơi đã nêu lên được tính cách thanh thoát, đường nét gọn nhẹ và có xu hướng lành mạnh. Song còn một số công trình cũng khá cầu kỳ rậm rạp. Có những công trình tạo nên những hình khối nhấp nhô không cần thiết chắp nhặt các thứ chi tiết làm cho kiến trúc mất phong cách trong sáng. Thời đại ngày nay trên con đường khoa học kỹ thuật mới đang phát triển hết sức rộng rãi và quy mô lớn, những trang trí rườm rà, vụn vặt, những biện pháp kiến trúc “độc đáo” tân kỳ đều là những trở ngại trực tiếp cho việc phản ánh kiến trúc trong thời đại mà con người với những khả năng mới đang tạo nên môi trường tốt đẹp nhất cho đời sống và vươn lên một cách trong sáng. Chúng ta vẫn có thể và cần phải tiếp thu thành tựu của khoa học kỹ thuật thế giới vì đây là sản phẩm của lao động và trí óc qua nhiều thế hệ, điều đó cũng đảm bảo cho ta một phạm vi rộng lớn để sáng tạo. Chúng ta cũng không nhất thiết bị kiến trúc quá khứ chi phối triệt để. Cho nên vấn đề lớn gắn chặt với tất cả các yêu cầu trong kiến trúc ngày nay là thể hiện lên những gì phù hợp với dân tộc ta với đất nước và con người. Khi nói về tính dân tộc chúng tôi cho rằng vấn đề tính dân tộc trước hết phải là vấn đề của nhận thức, của sự xây dựng một quan niệm đúng đắn phù hợp với tinh thần của mỹ học Mác – xít. Những hình khối, đường nét, bố cục chỉ là những kết quả của một nhận thức. Có một nhận thức đúng rồi còn tùy thuộc cả vào khả năng sáng tạo của người thiết kế. Tính dân tộc cũng nằm trong tính lịch sử cụ thể; nó được hình thành lên cũng là do đời sống cụ thể và thay đổi cùng với đời sống. Trong một thời đại nhất định cái mái ngói lớn uốn cong dựng trên một hàng cột thấp, đã từng trở thành một phong cách kiến trúc ở ta, nhưng phong cách đó cũng là một phạm trù lịch sử, nó ra đời trong điều kiện kỹ thuật và nguyên vật liệu còn có những hạn chế. Cố nhiên là trong kiến trúc mới những khả năng tích cực của phong cách này – phong cách kiến trúc có chiều rộng nhiều hơn kiến trúc có chiều cao – vẫn còn được kế thừa, và phát huy trong những điều kiện cho phép. Song không nhất thiết nó phải là biểu trưng duy nhất của tính dân tộc. Những ngôi nhà ở của ta trước kia chỉ là thấp tầng, nhưng nay chúng ta có thể làm cao lên 5 – 7 tầng và nhiều hơn nữa. Nhu cầu thích dụng cũng thay đổi theo hoàn cảnh xã hội. Không gian của ngôi nhà để ở, của hội trường để hội họp khác với không gian xưa kia của ngôi nhà ở, và của đình quán v.v… Quan niệm về cái đẹp cũng không phải là không thay đổi. Trong thời đại chúng ta, tính dân tộc không nhất thiết nằm trong khuôn khổ của những gì vốn có. Bên cạnh cái trường tồn tính dân tộc có những cái đã trở về dĩ vãng và cũng có những cái đang hình thành và phát triển, nó phải được hoàn thiện với những ưu thế và đặc điểm tiên tiến của thời đại chúng ta. Tính dân tộc phải tạo ra những cái mới. Chúng ta không đơn giản cho rằng tính dân tộc trong một hình tượng kiến trúc phải là cái gì “trông vào thấy ngay” hoặc là “chỉ ta mới có” sa vào một quan niệm như thế sẽ không khỏi sơ lược và hẹp hòi. Tính dân tộc thể hiện ở cả hai mặt: kế thừa và phát huy. Kế thừa cho phép ta tiếp thu truyền thống tốt đẹp, những tinh túy trong quá khứ, phát huy cho phép ta sáng tạo. Mặt phát huy gắn với thời đại làm cho tính dân tộc và tính hiện đại có một mối quan hệ mật thiết không thể đối lập với nhau; tính hiện đại phải thể hiện được đặc trưng dân tộc trong thời hiện đại; va tính dân tộc cũng đồng thời là tính dân tộc trong thời hiện tại.Vấn đề “bình cũ rượu mới” trong kiến trúc phải được hiểu theo nguyên tắc đó, mới làm cho sáng tác được nhuần nhị; nếu không sự máy móc đem hình thức cũ chụp lên nội dung mới, sẽ đưa chúng ta rơi vào chỗ phục cổ, phi lịch sử như xưa kia chúng ta thiết kế ngôi nhà mà người ta cho là “mặc áo tây đội khăn xếp”. Trong khi khai thác tính dân tộc, phải có sàng lọc. Chẳng hạn chúng ta thiết kế bia ghi công các liệt sĩ không nên sắp xếp từng tấm bia theo từng cấp bậc, trước mỗi tấm bia có một bát hương, hình tượng kiến trúc đó gây ấn tượng một bàn thờ hậu trên chùa! Trước đây trong thời kỳ tiền cách mạng đã có những ngôi nhà được xây lên như hiện nay ta còn thấy ở Hà Nội như nhà Khai Trí tiến đức (vừa qua là nhà câu lạc bộ Thống Nhất) nhà ở Phùng Hưng (hiện nay là trụ sở công ty nghĩa trang) hoặc các lăng, bia, mộ trước kia của các dòng họ quan lại, phong kiến v.v… có sự kết hợp, pha tạp đủ các màu sắc kiến trúc đông, tây, kim, cổ đã làm cho kiến trúc mất phong cách thuần nhất trong sáng. Xu hướng này hiện còn tồn tại ở khá nhiều nơi. Thiên hướng tìm tòi vốn cố vị cổ chẳng qua là biểu hiện của chủ nghĩa hình thức một biểu hiện vừa tư duy máy móc, thỏa hiệp với cái cũ, coi cái cũ như một báu vật, rồi bắt cái hiện tại phục tùng hình thức kiến trúc cổ. Cho nên xem xét vấn đề cũng phải xuất phát từ quan điểm lịch sử cụ thể. Vậy thì về vấn đề khai thác vốn dân tộc có thể xem xét như thế nào. Không thể có những kiểu mẫu, những mô hình chung nêu lên những mỹ thể cố định, cứng nhắc. Hiện thực trong kiến trúc là công trình; phản ánh tính dân tộc trong các công trình, thiết tưởng phải đặt câu hỏi: Tại sao ông cha ta ngày xưa làm như thế này, mà lại không làm như thế khác và ngày nay những gì đặt ra để suy nghĩ về tiếp thu và kế thừa? Xin nêu một vài thí dụ. Đối với những kiến trúc lớn của ta như dinh thự, đình chùa, miếu mạo v.v… Với cách thức giải quyết có những đường trục minh bạch, rõ ràng, thẳng thắn, vuông vức, để tạo nên một khung cảnh nguy nga, bề thế trang nghiêm, thì đó là bản chất sáng tạo để đời sau suy nghĩ. Chùa Thầy, Bút Tháp, Chùa Keo, Văn Miếu, Chùa Thiên Mụ v.v… toàn bộ hình khối bề thế không gian uyển chuyển từng từng lớp lớp xen lẫn với cỏ cây với mặt gương nước, tất cả tiết tỏa ra một không khí trang nghiêm bề thế nhưng ấm cúng và thân mật đối với con người. Phương pháp thể hiện đã gợi lên một suy nghĩ về hình tượng hóa không gian trong kho tàng kiến trúc. Kiến trúc của ta gắn chặt rất nhiều với một loại hình nghệ thuật biểu hiện, là nghệ thuật hoa văn, một yếu tố cơ bản của các tác phẩm kiến trúc và nghệ thuật thực dụng. Đó cũng là kết quả lao động của nhân dân lao động đã tạo nên trong đó có sự tập trung khéo léo và trí tuệ của họ. Những hoa văn dân tộc này không phải là để tả thực chim muông, cây cỏ… mà là một biểu hiện của tâm hồn của ước mơ của nhân dân ta về cái đẹp, về hạnh phúc, về thái độ của con người đối với cuộc sống. Tình cảm của họ thể hiện lên ở cách thức sử dụng màu sắc, nhào nặn chất liệu để dựng lên một cốt cách đơn giản, dịu dàng, mộc mạc và thân mật. Nhân dân lao động đã gửi gắm tình cảm của mình qua các ngành nghệ thuật dân gian, như đan lát, thêu thùa, chạm trổ v.v… Đó cũng là những kho tiềm tàng cho sáng tạo. Sống trong hoàn cảnh đấu tranh với thiên nhiên mưa, bão phũ phàng và gay go không kém với đấu tranh xã hội, người ta đã rèn luyện cho mình đầu óc thực tế. Cách thức giải quyết chỗ ở của họ với các dãy hiên vừa để làm việc, vừa để nghỉ ngơi hóng mát; bức tường, rèm cửa thấm lọc ánh sáng chói chang để chống đỡ cái không khí nóng lạnh thất thường của thời tiết cũng như hoàn cảnh bất trắc của xã hội. Cách xếp đặt các khu dân cư để tương trợ đoàn kết nhau trong lao động và sinh hoạt đó cũng là đặc điểm tạo nên do đời sống cụ thể. Đi vào nông thôn Việt Nam người ta thấy tiết tỏa ra một không khí ấm cúng thêm thân mật, gần gũi với thiên nhiên. Nhiều người ngoại quốc đi thăm làng mạc của ta đã nói lên cái cảm giác như đi vào một nơi vườn cây. Những thực thể kiến trúc của ta không bao giờ chịu đứng một mình. Cái quán nho nhỏ ở giữa cánh đồng cũng là đứng dưới bóng đa. Các cửa đình, cổng chùa cũng là kết hợp với hồ bán nguyệt. Sự kết hợp và gần gũi với thiên nhiên đây không những là đặc điểm kiến trúc của ta mà cũng là cái hướng của kiến trúc ngày nay trên thế giới. Những kiểu nhà ở “chọc trời” không phải là những ngôi nhà ở lý tưởng. Sống trong các nhà ở cao tầng, xa rời với thiên nhiên người ta đã thấy cần thiết phải để ở các cửa sổ những lọ hoa, chậu cảnh, dây leo v.v… Giả thử chúng ta thiết kế một công viên hoặc một khóm cây xanh trong tiểu khu nhà ở v.v… chúng ta sử dụng những cây cối hoa cỏ tiêu biểu cho hình ảnh của thiên nhiên Việt Nam của không gian và thời gian Việt Nam thể hiện lên hương sắc bốn mùa của đất nước, như vậy chúng ta cũng tạo nên được một hình ảnh nào quen thuộc và gần gũi. Thiên nhiên với tư cách là một đối tượng của nghệ thuật bao giờ cũng gây cho con người những mỹ cảm có tính chất độc lập. Nhưng ông cha ta đã mang những cảm xúc nghệ thuật của mình ra để cải tạo và bổ sung cho thiên nhiên, khiến thiên nhiên trở thành một cái gì không phải chết cứng. Nghệ thuật kiến trúc của ta phải có ý thức trong vấn đề này. Những tinh hoa trong kiến trúc cũng như trong các ngành văn học nghệ thuật khác đều là những kho tiềm tàng cho sáng tạo trong quá trình thừa kế và phát huy. Tính dân tộc không những có chiều sâu mà còn đa dạng trong cách biểu hiện và còn phụ thuộc vào sắc thái địa phương. Vừa qua trong dịp thiết kế những công trình ghi công ơn và tưởng niệm liệt sĩ đã có những phương án gợi ý dáng dấp ngôi tháp Chàm, dáng nhà Rông, nhà sàn cách điệu hóa ngôi nhà tám mái Việt Nam v.v… Nhân dân ta ở mỗi nơi trên đất nước do yêu cầu sản xuất và sinh hoạt, do điều kiện thiên nhiên cảnh đẹp của đất nước đã tạo ra môi trường sinh sống mang màu sắc địa phương. Kiến trúc của ta không nên gây ấn tượng ở đâu cũng giống nhau đồng loạt mà cần thể hiện lên phong phú và nhiều hình vẻ. Ở đây có vấn đề đặt ra là chúng ta ở thời đại công nghiệp hóa việc sản xuất hàng loạt có thể dẫn đến “những công trình đơn điệu”. Thiết kế điển hình hóa tất nhiên có ảnh hưởng phần nào đến việc “phóng bút” của người thiết kế. Song thiết kế nào mà chẳng có những quy định về mặt này hay mặt khác để trong khuôn khổ những tiền đề đó, người thiết kế giải đáp những con tính một cách có sáng tạo? Cũng trong một khuôn khổ và điều kiện nhất định, người này giải quyết theo cách này, người kia giải quyết theo cách kia, tùy theo tài năng sáng tạo của mình làm cho dáng dấp, cách điệu, hình khối, đường nét, màu sắc, cùng cây cỏ, khung cảnh chung quanh… của mỗi thiết kế khác nhau. Chiều sâu của tính dân tộc bao trùm lên rất nhiều phương diện của giải pháp kiến trúc, nó đi từ cái quy hoạch tổng quát đến từng chi tiết nhỏ nhặt, mà mỗi bước đi đều là sáng tạo. Tổng thể hóa những sự sáng tạo ấy sẽ cho ta một dáng dấp quen thuộc, một hình bóng Việt Nam kín đáo và tế nhị. Chúng ta không giới hạn chỗ nào thì có thể hoặc nên thể hiện tính dân tộc, mà ngược lại phải để cho từng chi tiết, từng bộ phận trong điều kiện có thể, đều mang tính dân tộc. Chẳng hạn có những công trình thí dụ một ngôi nhà cao tầng cùng mang một khối tích như nhau, xây ở nơi này, nơi khác, nhưng cách giải quyết khác nhau để tạo nên một hình dáng chung, hinh ảnh bậu cửa, diềm mái, các giải pháp chống đỡ thời tiết, việc sử dụng vật liệu, màu sắc, các mô típ, sự nhịp nhàng, các tiết điệu v.v… từng chi tiết hoa văn, từng bộ phận đều có khả năng biểu hiện một ý nghĩa nhất định và ở mỗi dân tộc đều có những cách biểu hiện riêng. Đây là một loại “chất liệu” để người thiết kế nghiên cứu, khai thác để từ kế thừa mà phát huy. * Tham luận tại Hội nghị nghiên cứu lý luận lịch sử và phê bình kiến trúc https://gridsofvietnamesemodernism.com/Copy-right-copy Thu, 14 Dec 2023 00:28:44 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Copy-right-copy © 2024 &nbsp; Grid of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Le-Van-Lan-1979 Mon, 29 Jan 2024 20:41:40 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Le-Van-Lan-1979 <img width="800" height="463" width_o="800" height_o="463" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/e5a4f7a9b4e9b1955aae719df3e22e1d4745644e311adc60ca254d3504c16bf9/2ZnxVs-9.jpg" data-mid="203112399" border="0" data-scale="35" src="https://freight.cargo.site/w/800/i/e5a4f7a9b4e9b1955aae719df3e22e1d4745644e311adc60ca254d3504c16bf9/2ZnxVs-9.jpg" /> VÀI SUY NGHĨ VỀ TÍNH HIỆN ĐẠI VÀ TÍNH DÂN TỘC TRONG SÁNG TÁC KIẾN TRÚC HIỆN NAY LÊ VĂN LÂN - 1979 Sáng tác một công trình có tính hiện đại cao và tính dân tộc phong phú là một việc khó, đòi hỏi một quá trình lao động nghệ thuật và nắm vững kỹ thuật của người kiến trúc sư, chưa kể đến nhiều tác động có tính chất nghề nghiệp bên ngoài. Trong nhiều trường hợp, ngay đến việc nhìn nhận một công trình đã có, chứa đựng trong đó tính hiện đại và dân tộc thế nào, riêng trong chúng ta không phải đã dễ dàng có những ý kiến giống nhau, chưa nói đến mở rộng đến quần chúng đông đảo. Trong việc đi tới nhất trí về những cơ sở lý luận và tìm tòi thử nghiệm về tính hiện đại và dân tộc trong kiến trúc, những ý kiến sau đay chỉ xin nêu thêm một vài suy nghĩ chung quanh vấn đề sáng tác trong thời gian hiện nay. Đất nước chúng ta, vừa qua một cuộc chiến tranh anh dũng và lâu dài. Tuy vậy, vừa đánh giặc, chúng ta vẫn xây dựng, và đã tạo ra được một cơ sở vật chất đáng kể, làm thay đổi bộ mặt nhiều thành phố, khu công nghiệp, thị trấn và nông thôn. Thành tích đã đạt được rất to lớn, nhưng rõ ràng là trong điều kiện mới của đất nước, mọi công trình của chúng ta cần phải được nâng cao hơn nhiều về mặt chất lượng thiết kế và xây dựng, mà năng lực sử dụng cũng như hình ảnh của nó biểu hiện rất nhiều ở tính hiện đại và dân tộc của công trình. Ngày nay, khi ta nói đến kiến trúc có tính hiện đại, tức là nghĩ đến những giải pháp về quy hoạch thành phố hiện đại, thỏa mãn các điều kiện ở lao động, đi lại, học tập, giải trí, nghỉ ngơi v.v… mà trong đó mỗi công trình xây lên như là một sự nối tiếp giây chuyền công năng chung của thành phố. Riêng với mỗi công trình, thì giây chuyền sử dụng của nó phải hiện đại, có được trang thiết bị hiện đại, kết cấu công trình, vật liệu sử dụng, giải pháp thi công liên tiếp phù hợp với những khả năng công nghiệp hóa. Khối công trình phải được cấu thành từ những không gian chung hiện đại của đô thị. Dáng dấp, đường nét phải mới mẻ và cùng với những yếu tố về giao thông cơ giới, khách bộ hành, tượng đài, bãi để xe, đèn chiếu sáng, các công trình kiến trúc như cây, cỏ, hoa v.v… được giải quyết ở một trình độ cao. Riêng bản thân công trình phải có được sự tổng hợp tốt với các nghệ thuật hội họa điêu khắc v.v… Công trình xây lên phải thỏa mãn được điều kiện sử dụng tiên tiến: một nhà máy thì phải làm ra sản phẩm với năng suất cao, điều kiện làm việc thoải mái, chi phí vận chuyển, bảo quản thấp v.v… Ngôi trường thì phải đáp ứng điều kiện giảng dạy, học tập, thực hành, giải trí v.v… với chất lượng tốt trong những yêu cầu mới của giáo dục, và như vậy ta dễ hình dung về những phương pháp mới, kỹ thuật mới, nội dung mới? cái thời điểm phát triển cao độ của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật trên thế giới ngày nay. Tuy vậy thật sai lầm nếu như chúng ta nghĩ hiện đại ở đây bao giờ cũng phải lắp đặt máy móc, có điều khiển tự động, có điều hòa nhiệt độ, kết cấu thì phải thật mới, dùng nhiều thép, chất dẻo v.v… Cái hiện đại trong từng tác phẩm kiến trúc khác với hiện đại nói chung ở chỗ nó đã được người thiết kế chọn và sử dụng một cách ăn khớp với yêu cầu của đối tượng thiết kế trong những hoàn cảnh khách quan cho phép. Ở một công trình này chúng ta phải thiết kế cách âm, làm mát cơ khí, nhưng ở công trình kia thì ta lại cần giải quyết thông thoáng tự nhiên, lắp vào đó thiết bị cơ khí sẽ trở nên kệch cỡm, dở đần. Đừng nghĩ cái gì cũng phải làm được như của nước ngoài mới là hiện đại; tìm được một giải pháp che nắng đơn giản và hiệu quả, phù hợp với điều kiện và ý thích của ta thì tự nó đã là hiện đại hơn cả những thiết bị đắt tiền, điều khiển rắc rối! Hiện đại trong nhiều trường hợp hầu như là đồng nghĩa với việc cấu tạo và lắp đặt nhiều thiết bị phức tạp, nhưng trong những trường hợp khác lại đồng nghĩa với sự giản đơn, dễ hiểu thoải mái. Hiện nay trong những điều kiện còn hạn chế của nền kinh tế quốc dân, chúng ta còn có những giải pháp thiết kế nhìn xa hơn về khả năng phát triển của công trình trong những thời gian tới, hoặc giả có thể tạo điều kiện để sau này lắp đặt thêm thiết bị mà không phải sửa chữa tốn kém… Tóm lại ở trong công trình nào, bộ phận nào, chọn giải pháp gì là việc sáng tạo của người thiết kế và điều đó chỉ có thể làm được khi chúng ta kết hợp tốt giữa tính hiện đại và tính dân tộc, cả hai mặt đều được suy nghĩ đồng thời. Vì vậy tính dân tộc đề cập ở đây bản thân nó cũng đã mang tính hiện đại rồi. Người kiến trúc sư chỉ sử dụng được nó khi đã có một trình độ nghề nghiệp nhất định, có một tinh thần thực sự làm chủ đối tượng sáng tác của mình và trên cơ sở một quá trình tích lũy về vốn kiến trúc Việt Nam, hiuer và phân tích những giải pháp, những cấu tạo, những hình thức dân tộc thì mới có sự rung cảm thực sự, một lòng say mê thực sự và lúc đó mới thấy được sự vỗ về và sưởi ấm như hơi thở của thiên nhiên, của cảnh sắc, cây lá, con người Việt Nam… Tràn đầy khí phách như Phù Đổng, hào hùng như tiếng cáo bình Ngô: nhưng cũng lại êm ả, mơn man và ngưng đọng như dân ca, như tiếng ru… Cái hơi thở ấy cũng quyện chặt trong các tranh tượng dân gian, nghệ thuật sành sứ, thổ cẩm, cây cảnh… Với những thủ pháp khác nhau, chúng ta đi vào khai thác những đặc tính dân tộc trong kiến trúc. Đó là việc khai thác những điều kiện thiên nhiên, khai thác những truyền thống về ăn, ở, giải trí, thưởng thức, thẩm mỹ tâm lý,… Khai thác về cách chọn vật liệu, chọn màu sắc, chọn giải pháp cấu tạo, chọn bố cục, chọn tỷ lệ v.v… Trên mọi sáng tác của chúng ta, tính dân tộc được biểu hiện có trường hợp ở dáng bên ngoài, chẳng hạn ngay ở các mặt nhà và trực tiếp đập vào mắt người nhìn, nhưng trường hợp khác thì lại không biểu hiện bằng hình thức mà ở nguyên lý và ở giải pháp kiến trúc. Sự khai thác và nâng cao tính dân tộc về cả nội dung lẫn hình thức trong lúc sáng tác, cần được xem như là một phương tiện để thỏa mãn tính hiện đại của công trình, vì thế mà hơi thở của tính dân tộc mới có mặt được trong tất cả các công trình, cho dù ở đó sử dụng những kết cấu hiện đại nhất. Bản thân tính dân tộc trong nghệ thuật là một thứ quy luật về phản ánh cuộc sống, vì thế mà nó được gắn liên với các điều kiện khách quan đồng thời cũng gắn liền với lý tưởng chủ quan của người sáng tác. Chỉ khi nào kiến trúc sư với nhiệt tình và tay nghề tốt, làm chủ được sáng tác của mình, hòa được cùng với nguyện vọng và cảm xúc chung của dân tộc thì sáng tác mới thực có hồn và đạt tới phong cách gần gũi. Sự gần gũi ở đây – trong một công trình trước hết phải ở chiều sâu, người xem bắt gặp nó trước hết ở sự đồng cảm chứ không phải là sự phát hiện ngay được ở đó một chi tiết gì cụ thể đã quen thuộc. Hai mặt hiện đại và dân tộc không phải là hai cán cân để giữ thăng bằng cho người sáng tác, mà trong cái nọ phải có hình ảnh của cái kia, ngay từ những ý ban đầu cho đến lúc hoàn thành các chi tiết. Nếu sáng tác theo cách cứ vẽ cho thật hiện đại xong rồi mới thêm vao một số chi tiết, gắn vào một ít mô – típ quen thuộc, thì đó là một cách làm không phù hợp với nội dung của tính dân tộc và hiện đại trong kiến trúc. Từ những nhận thức chưa đúng, hoặc cách làm tùy tiện, thậm chí có lúc vì một thị hiếu lệch lạc, công trình của ta được xây dựng lên, cho dù có to lớn, phức tạp và “mới mẻ” hơn, nhưng xét cho cùng, những sai phạm của nó cũng đồng dạng với những hình thức tầm thường nhan nhản ở nhiều nơi, như loại nhà với những trang trí tia mặt trời, những ô trám chồng nhau, những lỗ hoa hình rồng rắn hay chữ phúc, chữ thọ gì đó, mảnh dẻ, ngoằn ngoèo, thứ gì cũng có, chỉ thiếu tính dân tộc! Thái độ đi tìm những cái khác lạ đơn thuần, lai căng và chịu làm nô lệ cho cái “mới” so với thái độ bảo thủ phục cố cũng đều là tư tưởng chạy theo hình thức, tách rời với thực tiễn sinh động, với lợi ích và hạnh phúc của con người. Chúng ta đặt hy vọng rất lớn, trong khu vực kiến trúc nông thôn, những đặc tính về dân tộc sẽ được biểu hiện nhiều màu sắc hơn bất kỳ ở đâu, cái đa dạng của từng vùng đất nước sẽ lại được biểu hiện cô đọng hơn, nhưng lại phong phú hơn trong những khu dân cư mới đang hàng ngày, hàng giờ phát triển với một tốc độ cực kỳ nhanh. Tất nhiên sự nỗ lực sẽ phải là của nhiều ngành, nhiều cấp, nhưng trong đó các kiến trúc sư có một trách nhiệm vô cùng to lớn. Chúng ta cũng cần có những biện pháp tích cực để không những trong đội ngũ chúng ta, mà trong cả quần chúng rộng rãi, có được những nhận thức nhất định về kiến trúc, dần dần xây dựng nên một sự thống nhất cần thiết về quan niệm và hình thành một thị hiếu thẩm mỹ kiến trúc đúng đắn. Mặt khác sinh hoạt con người lại là một hiện tượng xã hội thường bao hàm những cái gì bảo thủ nhất (vì vậy mà kiến trúc còn mang trách nhiệm tổ chức và xây dựng những điều kiện sống của con người cho phù hợp với ngày nay và tương lai. Từ phương thức sản xuất, phương thức quản lý, khả năng cải tạo thiên nhiên, quan hệ xã hội, quan hệ gia đình) yêu cầu về học tạp, thưởng thức, giải trí v.v… ngày một đòi hỏi có sự thay đổi, chưa nói đến việc xuất hiện những cấu tạo mới, vật liệu mới… Như vậy, trước hết nội dung kiến trúc đã có những phần phải gạt bỏ, đổi mới và bổ sung, bên cạnh đó, thì những đặc thù khác cứ tồn tại lâu dài, bền vững như đất trời và cốt cách của con người Việt Nam. Trong những điều kiện thiên nhiên giống nhau, các dân tộc có thể có những giải pháp đấu tranh và khai thác giống nhau, nhưng ý thích, tình cảm và thói quen của họ lại mang những nét khác biệt. Đó là lẽ tại sao ta không thể chỉ khai thác riêng về yếu tố tự nhiên và khí hậu là đủ. Và rồi đến hình thức, đến lượt nó cũng phải bỏ đi cái lỗi thời, sáng tạo cái mới, tiếp thu những mặt tốt đẹp từ bên ngoài v.v… Tuy nhiên tại đây lại có một sự ngưng đọng thú vị, tham chí có lúc một số những nội dung đã không còn dùng nữa, mà hình thức cũ đi theo nó vẫn cứ để lại cho người ta những suy tưởng, những cảm giác đậm đà của cội nguồn, có lúc trân trọng như một kỷ niệm. Và cũng về sự trân trọng đó, mà người ta lại biến đổi, lại sáng tạo, bắt hình thức phải nâng cao dần. Như vậy là tính hiện đại và tính dân tộc được biểu hiện ở công trình kiến trúc ở mặt nội dung và mặt hình thức, ăn khớp và bổ sung cho nhau. Tuy nhiên trong những loại công trình có tính chất khác nhau thì khả năng biểu hiện của chúng cũng khác nhau. Ta vẽ một nhà máy điện, một bệnh viện, hầu như ta quan niệm rằng cần coi trọng mặt hiện tại mà ít chú ý mặt dân tộc, khác với khi ta vẽ một ngôi nhà ở, một bảo tàng. Nguyên nhân hình thành những quan niệm ấy là ở chỗ (trong vốn kiến trúc truyền thông đã không thể có được những kiến trúc công nghiệp, những kiến trúc bệnh viện, kể cả hàng loạt kiến trúc công cộng khác, với chức năng phong phú đa dạng như ngày nay. Trong trường hợp đó sự có mặt của các loại hình nghệ thuật hỗ trợ ở một mức độ cần thiết nào đó cũng sẽ góp phần tạo được màu sắc riêng. Sự tìm tòi của chúng ta vì vậy mà khó khăn hơn, đặc biệt trong những điều kiện phát triển của kỹ thuật hiện nay, đã có khả năng tác động đến yếu tố khí hậu, điều kiện sinh hoạt giữa các dân tộc dần dần giảm bớt sự chênh lệch và hình thành những ý thích giống nhau và trên cơ sở đó nảy nở một số những cái chung về mặt thẩm mỹ, mặt tâm lý… Không mấy dân tộc trên thế giới từ trước đây không thích chạm khắc, cũng không có dân tộc nào từ thuở ban đầu đã làm nhà với mái bằng. Thế là trong quá trình đổi mới chỗ ở của mình, con người đã tự thay đổi, học tập dân tộc khác, tạo ra những hình thức xây dựng phù hợp hơn. Ngày nay, chúng ta sáng tác một ngôi nhà, một cổng chào, một đài kỷ niệm, muốn cho có tính dân tộc thì gắng lợp lên trên cái mái! Chẳng qua đây chỉ mới là một cách giải quyết, nhưng thường cách giải quyết ấy không mất mấy công tìm tòi, còn thành công hay không thì lại còn ở những chỗ khác! Ngược lại, có anh chị em chúng ta, khi phải thiết kế công trình mới, mà yêu cầu phải làm bằng mái ngói thì coi như gặp một việc chẳng may, cho rằng không còn cơ hội để làm tốt được nữa. Xét cho cùng, mái lợp thế nào là do yêu cầu chung của khung cảnh và tổng thể kiến trúc, yêu cầu ở bản thân khối tích công trình và sự lương quan của nó với những công trình khác. Bên cạnh những biến động lớn trong quá trình phát triển của kiến trúc và những cố gắng để giữ gìn và khai thác hình thức dân tộc, chúng ta thấy càng cần phải quan tâm sử dụng các kiến trúc nhỏ. Chúng ta phải có được những thiết kế và những quán, sách báo, quán trú mưa, nhà nghỉ chân, dàn hoa, lan can, ghế ngoài trời, hàng rào, đèn chiếu sáng, chỗ quảng cáo v.v… Thật đậm đà màu sắc dân tộc, vật đặt đúng chỗ, để góp phần tô điểm và tạo ra những không gian nhỏ hơn trong cái bao quát của không gian tổng thể. Mặt khác trên toàn bộ đất nước ta, kiến trúc phong cảnh phải có một chỗ đứng xứng đáng. Với thứ chất liệu thiên nhiên: Giống cây, địa thế, mặt nước, cấu trúc: người kiến trúc sư phong cảnh thật sự là một chuyên gia vận dụng chiếc bảng pha màu to lớn trong tay với sự muôn vẻ của tư liệu cây xanh và nghệ thuật kiến trúc phong cảnh, giải quyết cái phức tạp của loại vật liệu luôn ở trong tình trạng phát triển không ngừng, cũng như phải tạo ra được những sự phối kết đổi thay cùng với thời gian… Lĩnh vực hoạt động của kiến trúc phong cảnh có thể là trong một phạm vi rất hẹp, phải trước một ngôi nhà, một khoảng xanh nho nhỏ, nhưng cũng có thể tham dự vào những vùng ngoại ô, khu công nghiệp, đất đai giao thông, vùng nghỉ ngơi mở rộng cho đến suốt chiều dài của đất nước. Một điều đáng tiếc ở ta hiện nay là vấn đề tổng hợp nghệ thuật trong kiến trúc. Kiến trúc hiện đại ngày nay ở nước nào cũng vậy rất coi trọng vấn đề trang trí bằng điêu khắc, các loại tranh tương trong và ngoài nhà, cũng như nghệ thuật trang trí nội thất v.v… góp phần gây những ấn tượng mạnh mẽ, có khả năng đem lại màu sắc riêng và chủ đề rõ nét, tăng giá trị của công trình lên rất nhiều. Việc đó ông cha ta ngày xưa đã rất coi trọng, không một công trình đẹp nào trước đây lại không có chạm khắc, lại không gắn một cách tài tình với thiên nhiên, với cây to, mặt nước, ít ra cũng với những khóm hoa, cây cảnh giản dị ấm áp mà nên thơ… Chưa nói đến cái sập, cái án thư, cái chõng tre v.v… bao giờ cũng đạt đến mức độ tương xứng kỳ lạ! Nhưng đáng tiếc là trong những công trình chúng ta làm hiện nay, điều kiện để thực hiện những vấn đề đó lại thật khó khăn. Nhà xây đã xong lâu rồi, nhưng vị trí treo tranh đặt tượng vẫn cứ chờ ở đó, việc thống nhất đề tài, chọn mẫu, thanh toán tiền nong, thể hiện v.v… Khó đến nỗi, nhà vẫn cứ xây, cứ dùng, những người sáng tác tranh tượng mang tác phẩm của mình được nhiều người thưởng thức thì vẫn chỉ có thể bày được ở phòng triển lãm, thậm chí có trường hợp tượng đã thiết kế và đang khởi công thực hiện nhưng chỉ vì một thủ trưởng sợ làm ra lại có người nói ra kẻ nói vào, không làm là ổn nhất! thế là dọn khuôn, hạ giàn giáo, và rốt cuộc chúng ta có quá ít cái để xem, để thưởng thức, để học tập. Thiết kế đã vậy, lại còn thi công nữa. Nếu phải nhìn những mảng tường được thể hiện mấp mô xiên vẹo, những giờ chỉ uốn lượn thì thật nhiều khổ tâm, chưa kể những chỗ khác không làm, hoặc làm không theo thiết kế! Vấn đề đơn giản như thế, nhưng trên một mức độ nhất định đã hạn chế một phần sức sáng tạo của người thiết kế, ít ra thì cũng gây tâm lý chán nản qua chuyện. Thiết kế kiến trúc là công tác sáng tạo và tác giả phải có trách nhiệm cá nhân rất cao. Nếu công trình vẽ ra mà nhất nhất phải theo ý một người phụ trách, thậm chí nhiều người phụ trách, hoặc có bản vẽ, có thiết kế và không ai nhận là tác giả thì rõ ràng là xấu, cả đến năng suất và thời gian hoàn thành khó chắc đã đạt, nói gì đến vươn tới được tính hiện đại cao và tính dân tộc phong phú! Dĩ nhiên đã là đồ án được xây dựng thì phải theo đúng những quy định, những phương hướng được chỉ đạo và cần thiết phải được xét chọn tốt trước lúc xây dựng. Nhiều người cho rằng thiết kế thể hiện tính hiện đại thì dễ, chứ thể hiện tính dân tộc thì gay lắm! Thật ra thì mặt nào cũng khó. Nhưng đúng là khi người kiến trúc sư với một thế giới quan đúng đắn, có một vốn kiến thức đầy đủ và một tinh thần lao động nghiêm túc, cùng với những đồng nghiệp chuyên môn khác đã có thể sáng tạo công trình với tính hiện đại. Còn để cho công trình được màu sắc dân tộc thì cùng với những yêu cầu trên, người sáng tác còn phải có những cố gắng xâm nhập cuộc sống thực sự, cảm xúc thực sự. Chỉ có thể bằng tất cả lòng yêu nước và nhiệt tình của mình, tâm hồn của mình, mới đón nhận được những dáng hình sinh động của quá khứ dân tộc. Hơn thế nữa, anh em bè bạn nước ngoài cũng chỉ giúp cho công trình của ta thêm hiện đại, chứ chẳng ai giúp ta phát huy tính dân tộc tốt được. Học tập nước ngoài, có chăng chỉ là học cái phương pháp, cái quan niệm của họ được thôi. Một lần làm việc với một số kiến trúc sư nước ngoài, yêu cầu chúng tôi góp ý về công trình họ thiết kế cho hợp với Việt Nam. Riêng mặt chính thì có vài giải pháp, bạn tỏ ra hài lòng vì cái vẻ “rất Á Đông” của nó! Thật là khó nghĩ; chúng tôi đành phải yêu cầu bạn hãy thiết kế sao cho hiện đại nhất như ở bên châu Âu của bạn vậy thôi! Không thỏa mãn! Nhưng dễ chấp nhận hơn cả. Cái àm chúng ta muốn là sự gắn bó thật sự của tính hiện đại và tính dân tộc, được quán xuyến trong suốt cả đồ án. Trên con đường tìm tòi và khai thác kiến trúc dân tộc nhất định và có nhiều khó khăn. Duy có một điều rất tự nhiên là hình thái phản ánh này bao giờ cũng tích tụ và ngưng đọng trong mỗi một con người từ những thuở còn niên thiếu và rồi sau đó cứ được bộc lộ ra vừa tự phát vừa tự giác. Cũng vì thế mà phần lớn người châu Âu khi vẽ công trình cho ta, dù cố gắng cho phù hợp, nhưng công trình rồi vẫn cứ đặc “châu Âu” về cả nội dung lần hình thức và rồi trước môi công trình như vậy, chúng ta không khỏi có những suy nghĩ, bàn tán; nào là cái mái, cái hiên, bố trí khối phục vụ, những ô cửa v.v… Giá mà… Lẽ ra…, nếu mình giải quyết thì… một loạt những ý kiến, và là những ý kiến đúng đắn thực sự! Phải chăng đây là những đòi hỏi cho một công trình hiện đại phải gần gũi và thể hiện những mong muốn có tính chất truyền thống của chúng ta? Và thế là vô tình chúng ta đang nghiên cứu đến vấn đề kiến trúc dân tộc! Đương nhiên để có được kết quả tốt đẹp, cần thiết phải có một quá trình tích lũy công phu và đầy sáng tạo. Trong thực tế phức tạp và cấp bách của xây dựng lại đất nước, chúng ta sẽ thấy không ít những công trình nghiên cứu chưa tốt vẫn đưa vào thực hiện. Trách nhiệm của chúng ta là phải hạn chế những điều đó. Dân tộc ta, đất nước ta có được như ngày nay là nhờ cả quá trình đấu tranh và gìn giữ bền bỉ gan góc trước tự nhiên, trước giặc ngoại xâm. Kẻ thù nào chẳng muốn nô dịch chúng ta, đồng hóa chúng ta, chiếm đoạt và phá hoại những giá trị vật chất và tinh thần của chúng ta, vì thế mà cả đến xương máu mình chúng ta cũng chẳng tiếc, lẽ nào trong những di sản tốt đẹp về kiến trúc, ta lại không gắng sức mình và khai thác và phát triển. Hơn thế nữa, nếu không làm được việc đó thì làm sao dân tộc chúng ta có thể đóng góp tốt được cho kho tàng kiến trúc của cả nhân loại? Thực tế dần sẽ trả lời cho những tìm tòi của chúng ta. Tuy nhiên việc xây dựng không cho phép ta suy nghĩ gì thì làm ngay thực nghiệm. Vì vậy cùng với những lao động liên tục trên bản vẽ và ngoài công trường, mỗi người phải tự trang bị cho mình những lý luận kiến thức và kinh nghiệm nhất định, để rồi làm việc với một tinh thần say mê làm chủ thực sự, cầu thị thực sự. Có học tập một cách sáng tạo thì mới làm chủ được vốn dân tộc, và do đó cũng mới tiếp thu tốt được tinh hoa muôn vẻ từ bên ngoài; và lúc đó chính chúng ta mới có được sự tự do trong sáng tác. Có lẽ chẳng bao giờ có một giáo trình dạy ta khai thác thế nào, áp dụng các giải pháp, các chi tiết, hay mô phỏng như thế nào thì thành công cho một công trình về tính dân tộc. Chỉ có dưới ánh sáng chung của đường lối văn nghệ của Đảng, với chủ nghĩa hiện thực xã hội chủ nghĩa đầy sức sống, vạch cho chúng ta, những người làm công tác lý luận cũng như trực tiếp sáng tác những công việc cần phải làm. Trách nhiệm của chúng ta không phải chỉ đối với một công trình nào và đối với cả một nền kiến trúc Việt Nam mới xã hội chủ nghĩa. Một nền kiến trúc cũng phải xứng đáng với tầm vóc dân tộc của nó. Cùng với những đồng nghiệp đã cao tuổi, đã có một thời gian dài suy tư và thể nghiệm, ngày nay đội ngũ anh chị em chúng ta đã đông đảo đa dạng. Cho dù những bước đi ban đầu còn lúng túng, vụng về na ná giống nhau, nhưng với thời gian, như những quả cây khác nhau rồi sẽ sang độ chín, lúc đó mùi hương sẽ phong phú và riêng biệt hơn nhiều. https://gridsofvietnamesemodernism.com/Copy-right_24Feb01 Mon, 29 Jan 2024 20:41:46 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Copy-right_24Feb01 © 2024&nbsp; Grid of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Nguy-n-Vu-H-ng-1989 Wed, 21 Feb 2024 23:41:29 +0000 Grids of Vietnamese Modernism https://gridsofvietnamesemodernism.com/Nguy-n-Vu-H-ng-1989 <img width="1446" height="1205" width_o="1446" height_o="1205" data-src="https://freight.cargo.site/t/original/i/c693a28602d3c7590c0eef9a66a356a66efb5c0559065e88ff149a2f132dc8d0/1989NVH0.jpg" data-mid="205178193" border="0" data-scale="35" src="https://freight.cargo.site/w/1000/i/c693a28602d3c7590c0eef9a66a356a66efb5c0559065e88ff149a2f132dc8d0/1989NVH0.jpg" /> VÀI SUY NGHĨ VỀ KIẾN TRÚC DÂN TỘC VÀ THỬ NGHIỆM Nguyễn Vũ Hưng - 1989 Hiện nay, sáng tác kiến trúc ở nước ta có lẽ chưa hình thành phong cách, hoặc trào lưu kiến trúc như nhiều nước khác. Tạp chí Kiến trúc đã đăng nhiều bài giới thiệu một số trào lưu kiến trúc thế giới, điều này đã làm cho những kiến trúc sư có nhiệt tâm với kiến trúc nước nhà thêm bối rối, thậm chí sốt ruột nữa. Đến bao giờ ở nước ta mới có một nền kiến trúc “dân tộc hiện đại”? Chắc điều này đã dạy dứt tâm can nhiều thế hệ kiến trúc sư. So với các nước phát triển thì điều kiện xây dụng kiến trúc của họ hơn hẳn và hiện đại hơn ta về mặt vật liệu, kỹ thuật xây dựng. Điều đó lại được biểu lộ trong các sáng tác với những phong cách riêng - phong cách “Tây” của họ. Nếu ta ra sức bắt chuột, dập khuôn theo thì không những không bao giờ đuổi kịp mà họ ngày càng bỏ xa ta. Tôi cho rằng về mặt kỹ thuật xây dựng, vật liệu xây dựng ta phải thật cố sức kịp cái hiện đại của họ, nhưng phong cách kiến trúc phải khác hẳn. Đó là phong cách kiến trúc dân tộc Việt Nam: “Dân tộc - hiện đại”. Nguyễn Du Chi đã tổng kết, chỉ riêng kiến trúc thời Lý và thời Trần đã có nhiều thể loại: Kiến trúc cung đình, kiến trúc tôn giáo chùa, đình làng, lăng mộ, thành quách, tháp đá, kiến trúc dát nung... Ngày nghỉ tôi có cái thú thăm đình, thăm chùa. Rồi sưu tầm các bản vẽ ghi như mặt bằng, mặt đứng, mặt cắt, mặt bằng toàn thể. Rồi tôi đam mê đình chùa, tìm hiểu đình chùa, với một tâm trạng thích thú tự nguyện. Chắt lọc được ít nào tôi suy ngẫm và mạnh dạn áp dụng vào sáng tác cụ thể của mình. Tôi cho rằng kết luận của Trịnh Cao Tưởng năm 1982 về đình làng là rất xác đáng: “Đình làng vốn là nơi: “Thực hiện mọi sự kiện của đời sống xã hội Việt Nam”. Đó là nơi thờ thành hoàng, vị thần bảo trợ làng, là trụ sở hành chính của xã thôn nơi họp hội đồng kỳ mục để bổ bán binh dịch, phân chia công điền, công thổ, đặt khoán ước, giải quyết các vụ tranh chấp, thu thuế, thúc sưu... và cũng là nơi phạt vạ ăn khao. Trong những ngày hội làng, thường là những ngày giỗ thành hoàng, đình trở thành trung tâm văn hóa của làng. Tất cả kho tàng văn hóa, tích lũy từ đời này qua đời khác, được trình bày nơi đây, với sự tham gia tự nguyện của mọi dân làng. “Về mặt tạo hình, mọi người nghiên cứu ngôi đình có thể dễ dàng nhất trí với nhau xem đây là gương mặt của nền kiến trúc cổ Việt Nam. Nó không chị là công trình oai nghiêm và đồ sộ nhất trong khung cảnh làng quê nghèo nàn thời phong kiến mà còn là nơi bảo tồn khá trọn vẹn những đặc điểm của nền kiến trúc dân tộc, vì ít chịu hơn hết ảnh hưởng của kiến trúc bên ngoài. Nhũng phát hiện trong hơn mười năm qua còn đua từ không gian tranh tối tranh sáng của đình làng ra trước dư luận nghệ thuật cả một kho tàng nghệ thuật bất ngờ những tác phẩm điêu khắc gỗ dân gian Việt Nam qua ba thế kỷ XVI, XVII, XVIII. Ở đây, người ta không chỉ tìm thấy những tư tưởng tự do vượt lên không khí ngột ngạt của vương quyền và thần quyền, mà còn đứng trước bức tranh sống động về nhiều khía cạnh của cuộc sống làng quê thua trước”. Liệu ý kiến này có được đông đảo các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, dân tộc học, khảo cổ học, kiến trúc xây dựng… hoàn toàn nhất trí hay không? Tuy công trình tập thể tìm hiểu đình làng đã diễn ra sau 80 năm rồi mà vẫn chưa hoàn toàn kết thúc bước ban đầu, vẫn còn là mảng đề tài nóng hổi. Lần theo các bậc đi trước trong đội ngũ nghiên cứu về đình làng: Giran, P.Gonrou, L.Bezacier, Nguyễn Văn Huyên, Nguyễn Văn Khoan, Nguyễn Bá Lăng, Lê Văn Hảo, Ngô Huy Quỳnh, Hoàng Linh, Trần Tuy, Thái Bá Vân, Nguyễn Du Chi, Chu Quang Trứ… tôi cũng cố gắng dò dẫm, tìm hiểu, đúc rút mang những kết quả ít ỏi và sáng tác kiến trúc của mình với mục đích thử nghiệm, với tinh thần thà có chút ít còn hơn không có gì. Kiến trúc đình chùa - kiến trúc truyền thống Việt Nam là kiến trúc gỗ, truyền thống này đối lập với kiến trúc tiêu biểu của châu Âu là kiến trúc gạch đá. Ở đây chưa đề cập chi tiết đến sự khác nhau giữa kiến trúc gỗ Việt Nam với kiến trúc gỗ của một số nước khác như Trung Quốc, Nhật Bản... (độ dốc mái, dáng mái, dạng kết cấu liên kết giữa các cột, chi tiết cấu tạo để chống đỡ phần nhô ra của mái đua, mặt bằng toàn thể v.v...). Những đặc trưng mang tính bản chất của kiến trúc gỗ truyền thống Việt Nam là: - Cấu trúc: Cột là kết cấu chịu lục, tường mang tính chất ngăn che. Đây là sự tương phản mang tính bản chất với nền kiến trúc châu Âu, trong đó gạch đá được dùng làm vật liệu phổ biến chủ yếu nhất kể từ thời kỳ cổ Hy Lạp - La Mã. Các công trình gạch đá châu Âu, kết cấu chịu lực phải dựa trên hệ thống xây ghép hoặc cuốn vòm, trên các của sổ hoặc cửa đi cũng là những cuốn vòm hoặc lanh tô, loại công trình này tường nhà là cần thiết và là bộ phận chịu lực cuối cùng, cho nên người ta không thể mở thật rộng cửa sổ và cửa đi theo ý muốn cần thiết. Ngược lại ở các công trình gỗ của kiến trúc Việt Nam, cột là kết cấu chịu lực, tường không phải là kết cấu quan trọng nên người ta có thể tạo kích thước cửa sổ, cửa đi tối đa theo ý muốn, ví dụ như đình làng Đình Bảng trong những ngày lễ hội người ta có thể mở tung tất cả các cánh cửa bức bàn bốn mặt nhà của tòa tiền tế. Kết cấu khung cột với hệ thống dằng đã tạo ra cho công trình chống trả được gió, bão, thâm chí cả động đất nữa. Chả thế, có nhiều nơi dân làng đã kích cả tòa đình lên cao hàng mét, hoặc xoay 180º. Ở đặc điểm này tôi đã thử nghiệm bằng cách cho công trình vẫn là kết cấu bê tông cốt thép hiện đại nhưng lại phải làm sao cho “phảng phất gợi lại kiến trúc gỗ” của ông cha ta. - Những cấu kiện cấu tạo cũng đồng thời là cấu kiện trang trí của công trình. - Những cột, kẻ, bẩy, dầm chính và những cấu kiện của công trình thì luôn luôn phơi bày ra, tôi nhấn mạnh ý này “lộ kết cấu ra”. Tôi cho phương pháp thể hiện “lộ kết cấu ra” có tính chất phương Đông nói chung, Việt Nam nói riêng, phương pháp này có thể có tác dụng trực tiếp hơn, lôi cuốn hơn phương pháp che kín kết cấu của châu Âu. Trong công trình thử nghiệm tôi đã vận dụng tối đa đặc điểm “lộ kết cấu ra” một cách dứt khoát, rõ ràng. - Bộ mái:Cái đẹp, cái duyên, cái tự hào của kiến trúc cổ Việt Nam nằm ngay bên trong của các thể loại mái. Mái là một trong những bộ phận quan trọng nhất của kiến trúc cổ cả về chức năng lẫn cảm giác thẩm mỹ. Tôi cho rằng cái thần của kiến trúc cổ Việt Nam là bộ mái. Mái chùa Tây Phương kiêu hãnh và bay bổng. Mái nguy nga tạo nhã của nội cung Huế. Mái đồ sộ nhưng vẫn nhẹ nhàng gần gũi của Đình Bảng. Mái trang nhã thanh lịch của những thủy đình, thủy tạ, nhà rối nước... Hiện nay ta đang dùng mái bê tông là chủ yếu, độ dốc mái nhỏ chừng 5%. Không ai cho phép dùng chất liệu bê tông cốt thép lại mô phỏng dúng như các mái cổ được, bắt chước như thế là vô lý, lố bịch. Trong kiến trúc dân tộc, bộ mái chiếm một phần rất quan trọng, thì đối với kiến trúc hiện đại cũng phải tập trung nghiên cứu bộ mái bê tông cốt thép chiếm một phần quan trọng như thế trong cái đẹp của toàn thể công trình. Ví như cái đẹp của mái đình chiếm 50% thì mái bê tông cốt thép cũng phải chiếm 50% của tổng thể thẩm mỹ công trình. Điều này đã xuyên suốt trong các công trình thử nghiệm của tôi: Mái panen hai lớp dốc 5% có con sơn đỡ, có diềm mái để chắn nắng bằng bê tông cốt thép. Hoặc mái bằng tôn, dốc 18 - 20%, trần bằng panen chữ U... - Cột:Kiến trúc sư Ngô Huy Quỳnh đã tóm tắt kiểu thức của nền kiến trúc cổ Việt Nam thành ba chữ “Cột - Xà - kẻ”. Điều này có nghĩa là không có cột thì không có kiến trúc cổ, hệ cột cũng đã góp phần quan trọng trong kiến trúc cổ Việt Nam. Phơi bầy hệ cột là một yếu tố nhất thiết phải có trong kiến trúc cổ. Ý thức được vấn đề này tôi đã cố gắng phơi bày hệ cột trong sáng tác của mình. Tất nhiên các thức cột qua các thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn có khác nhau, đó là chưa kể đến sự khác biệt với các thức cột của các nước khác, ngay trong một nước như nước Trung Quốc thì thức cột đời Minh đã khác đòi Thanh rồi v.v... Ở nước ta, chưa có công trình nào nghiên cứu kỹ và toàn diện đưa về các dạng thức toán học, các thức, các tỷ lệ vàng của kiến trúc cổ như là đối với các kiến trúc cổ La Mã - Hy Lạp. Tôi cũng mới chỉ có một nhận xét sơ sơ là các thức cột thời Trần mang tính khỏe mạnh, còn thời Nguyễn mang tính thanh lịch, quý phái. Tôi cũng đã thử áp dụng dạng thức thời Nguyễn. Ngày nay ta làm cột bằng bê tông cốt thép, đi sâu vào cây cột, hệ cột cũng có nhiều khía cạnh lý thú, đáng quan tâm: tỷ lệ chiều cao cột với khoảng cách cột, sự thu hẹp bước cột của hai chái đầu hồi, chân cột xử lý ra sao, cột béo, cột gầy, cột cao, cột lùn, cột có đế hay không có đế, cột vuông, cột tròn, chữ nhật hay elip, sự biến thiên của các bước cột, tầng nào cho cột ẩn, tầng nào cho cột hiện v.v... nói chung là có rất nhiều vấn đề liên quan đến cây cột, hệ cột khiến người kiến trúc sư phải bỏ công súc ra khá nhiều trong khi nghiên cứu sáng tác. - Hàng hiên: Là cột với hiên. Trong kiến trúc cổ Việt Nam, tất cả những phần kiến trúc của công trình (kể cả hiên) không có phần nào nhô ra khỏi mái, đều từ giọt gianh trở vào. Hàng hiện đều được che mua, chắn nắng. Hàng hiên ngoài tính chất thục dụng là che mưa nắng tạo công trình mát mẻ, đồng thời cũng gây được cảm giác là công trình ở xứ sở Á Đông nhiệt đới và cũng tạo độ sẫm trên mặt nhà, mặt đứng công trình có nhiều bóng đổ và bóng bản thân khiến công trình không có cảm giác căng thẳng, chói chang. Tôi cho rằng nên khai thác và lưu ý nhiều đến hàng hiên. Trong những công trình hiện nay tôi chỉ làm hàng hiện hoặc Lôgia chứ không làm ban công, vì làm ban công trông có vẻ “Tây” quá, với khí hậu nước ta ban công không che được mưa nắng triệt để. - Mái đua - Con sơn (bẩy): Là một đặc trưng dáng chú ý của kiến trúc cổ. Mái đua - con sơn phục vụ tốt việc làm tăng thêm cảm giác về sự ổn định và sự hài hòa của hình dáng công trình. Mái đua không chỉ để trang trí mà thực sự do cần thiết là vì mùa hè ở ta không khí nóng và ẩm, người ta rất thích mở của để thông gió ngay trong lúc mưa nặng hạt và cũng để ngăn ánh sáng trực tiếp của mặt trời chiếu vào nội thất. Mái đua - con sơn của kiến trúc cổ bao giờ cũng là con sơn dem (không bao giờ có bấy kép). Nhật Bản mới làm con sơn kép, điều này thể hiện rất rõ trong sáng tác của kiến trúc sư Kendo Tăng. Tác giả Việt Nam nào sơ ý làm con sơn kép thì công trình có cảm giác lại Nhật ngay. Một vài công trình của kiến trúc sư Quitana Cuba cũng gây cảm giác lai Nhật. Phía trên của cột kết thúc bằng sự liên hệ với bẩy, kẻ, hoặc xà chứ không đâm thẳng vào mái. Điều này khi nghiên cứu cột, kết thúc của cột, mái, diềm mái cũng cần phải rất lưu tâm đến. - Lan can, vòm, cửa: Lan can kiến trúc cổ Việt Nam bằng gỗ, đá, bằng gạch có tỷ lệ khác hẳn kiến trúc cổ châu Âu. Tôi đã vận dụng tỷ lệ và nhịp điệu lan can bằng gỗ chùa Keo Thái Bình và một số con tiện thời Trần để làm lan can bằng bê tông cốt thép thì tôi nhận thấy cũng có hiệu quả. Trong kiến trúc cổ của ta vòm bao giờ cũng là hình bán nguyệt có tiếp điểm rạch ròi, khác hẳn với vòm gôtích hoặc vòm Ả Rập. Tôi cũng đã thử nghiệm vòm và làm thêm cả vòm ngang, vòm ngược, nhung bao giờ cũng phải là vòm nửa vòng tròn - vòm bán nguyệt cổ truyền. Cửa đình chùa&nbsp; ngày xưa chỉ toàn bằng gỗ: Cửa bức bàn trơn, cửa chính có chạm trổ, cửa đặc kết hợp với cọ tiện v.v... Bây giờ ta dùng phổ biến là cửa kính, của chớp. Tôi cho rằng nếu có tìm lại nét dáng xưa thì đó là những kích thước tổng thể của bộ cửa. Ví dụ một cánh cửa chùa Phổ Minh thời Trần cách đây 700 năm tỷ lệ rất đẹp (1,92m x 0,79m) chúng tôi đã áp dụng tỷ lệ này vào của gỗ đặc của bảo tàng Hồ Chí Minh, kết hợp với đường xoi lõm nửa vòng tròn và chỉ rút của án thư chùa Thầy thấy cũng có kết quá. - Cảm giác kiến trúc - tổ hợp mặt bằng: Trong chuyến tham quan đình Đình Bảng 7-1989 nhà thơ Huy Cận đã có nhận xét rất tinh tế là kiến trúc cổ Việt Nam ở châu Á và kiến trúc cổ Hy Lạp ở châu Âu có một điều rất giống nhau, đó là kiến trúc của hai nước rất gần gũi với con người, điều này ngược lại với kiến trúc cổ của đa số các nước khác như Ai Cập, Trung Quốc, kiến trúc gôtích... đã gây cho con người cảm giác bị đè nén, nhỏ bé trước vương quyền và thần quyền. Ví dụ như tòa thị chính Hà Nội mới xây xong, tôi không hề phê phán xấu hay đẹp, mà chỉ muốn nói công trình này gây cảm giác dọa nạt đối với mỗi người dân đến đây để giải quyết công việc hay thỉnh cầu điều gì đó. Tôi cho đó không phải là cảm giác kiến trúc truyền thống. Kiến trúc cổ Việt Nam dựa trên đường nét ngay thẳng. Việc sử dụng những đường thẳng thể hiện rõ nhất qua tổ hợp mặt bằng và chính là thiết kế hợp lý nhất có thể chấp nhận được khi dùng vật liệu gỗ. Bởi vậy ở đây chúng ta có thể thấy chiều cao, mặt cắt xuất phát từ mặt bằng, kiến trúc cổ luôn luôn tổ hợp từ đường thẳng, việc sử dụng những đường nét ngay thẳng phổ biến như vậy là một đặc trưng trong cách nhìn thực tiễn của phong cách kiến trúc cổ Việt Nam. Chủ tịch Hồ Chí Minh có lần đã khuyên các kiến trúc sư là “Các chú làm kiến trúc nên làm cho ngang ngay, số thẳng”. Vận dụng đặc trưng này trong sáng tác hiện nay thì tùy theo liều lượng dùng của người kiến trúc sư. - Màu sắc:Trong màu sắc ta cũng tìm thấy những đặc trưng có giá trị của kiến trúc cổ. Màu sắc tự nhiên là nền tảng của hệ thống màu sắc trong kiến trúc cổ. Bằng việc sử dụng những màu tìm thấy ở vật liệu thiên nhiên những nhà kiến trúc xưa kia đã thu được những hiệu quả cao. Bức tranh màu sắc toàn cảnh của công trình đình chùa là màu sắc phong phú của nội cung do ánh sáng yếu nên đã sử dụng ba mầu nguyên chất vàng, đỏ, đen (thếp vàng, sơn ta màu son, then) còn lại phần lớn là màu sắc tự nhiên: Nâu nhạt của gỗ, nâu đỏ của vách xây gạch trần và gạch lát nền, xám của ngói nung. Sự truyền cảm gây ra bởi màu sắc không rõ rệt của gỗ mộc và các vật liệu thiên nhiên khác luôn là đơn giản và tao nhã. Biểu hiện thẩm mỹ màu sắc của kiến trúc cổ là khiêm tốn và "nguyên chất" mà không tẻ nhạt hoặc đơn điệu. Về màu của kiến trúc cổ Trung Quốc, tiến sĩ T.Ite viết: “Kiến trúc cổ Trung Quốc là nền kiến trúc của màu sắc. Nếu chúng ta tách bỏ màu sắc ra thì kiến trúc cổ Trung Quốc sẽ chẳng còn gì. Mỗi một bộ phận của kiến trúc cổ Trung Quốc đã dùng màu sắc một cách phong phú và sâu sắc, và chẳng có một bộ nào lại không có màu sắc”. Vì sao Trung Quốc lại ưa dùng màu quá nhiều trong các công trình kiến trúc cổ? Có thể do thẩm mỹ! Công bằng nhận xét, những nhà kiến trúc Trung Quốc dã dán một lớp màu bên ngoài đề làm cho công trình trông đẹp hơn và bảo quản lâu bền hơn. Tương truyền rằng ở cố cung vua chúa Trung Quốc đã dùng máu của hàng vạn tử tù để nhuộm cột. Mà đã dùng máu để pha chế nhuộm gỗ thì màu bền muôn thuở. Nếu đúng vậy thì cái giá chuộng màu sắc thật là kinh khủng. Như vậy màu sắc của kiến trúc cổ Trung Quốc đối lập hẳn với màu sắc của kiến trúc cổ Việt Nam. - Vườn:Thưởng thức vườn cổ Việt Nam phải vừa đi vừa ngắm, tầm nhìn luôn thay đổi, cây cối hoa lá phong phú. Ngoài những nguyên tắc chung về bố trí vườn còn có những đặc điểm riêng như mặt nước - đá xếp - cây thế. - Về vấn đề nhà sàn: Trên mặt trống đồng Ngọc Lũ của người Việt có ghi lại hình ảnh của hai kiểu nhà thời Đông Sơn: một kiểu nhà mái cong - sống võng và một kiểu nhà mái cong - sống lồi, hai kiểu này đều là nhà sàn cả. Đình Đình Bảng cũng là dạng nhà sàn. Vậy thì nhà sàn có lẽ là đặc điểm kiến trúc tối cổ của người Việt. Ngày nay ta làm nhà bê tông cốt thép trên cột thì liệu có gọi lại truyền thống kiến trúc cổ của nền văn hóa Đông Sơn chăng? Trên đây là đôi nét suy nghĩ của tôi về kiến trúc dân tộc và một vài thử nghiệm nhỏ bé trong quá trình làm nghề, tôi xin mạnh dạn trình bày với tinh thần thà chút ít còn hơn không, thậm chí còn nông cạn nữa, rất mong các bạn đồng nghiệp phê phán và cho ý kiến giúp đỡ.